Profesjonalna uprawa malin – poradnik dla plantatorów

Opłacalność i wymagania uprawy

Produkcja malin może być dobrym rozwiązaniem dla małych gospodarstw, ponieważ nawet niewielka plantacja może przynieść znaczne dochody, a potrzeby sprzętowe są stosunkowo niewielkie.

Plantacje malin powinny owocować przez co najmniej pięć lat, a czasami mogą produkować owoce nawet przez ponad dziesięć lat. Rośliny można uprawiać na otwartym polu lub w tunelach foliowych.

Jednak uprawa malin powinna być traktowana jako „wysokie ryzyko”, ponieważ początkowa inwestycja jest stosunkowo wysoka.

Aby uzyskać wysokiej jakości plony, niezbędne są dobre umiejętności zarządzania, a produkcja wymaga znacznych nakładów pracy. Koszty związane z założeniem plantacji obejmują głównie przygotowanie gleby, sadzenie oraz instalację systemu podporowego i nawadniającego.

W przypadku uprawy w tunelu foliowym dodatkowym wydatkiem jest koszt samej konstrukcji.

Wyzwania marketingowe

Sprzedaż malin może stanowić wyzwanie ze względu na ich krótki okres przydatności do spożycia, ale popyt na nie jest zazwyczaj wysoki, a sprzedaż bezpośrednia pozwala uzyskać wysokie ceny.

Rodzaje malin

Maliny występują w dwóch podstawowych odmianach: czerwonej i czarnej. Żółte maliny są mutacją malin czerwonych lub czarnych, natomiast maliny purpurowe to krzyżówka odmian czerwonych i czarnych.

Maliny mają określone wymagania chłodowe, które zwykle ograniczają ich uprawę do chłodniejszych regionów Stanów Zjednoczonych. Czarna malina, w szczególności, nie toleruje letnich upałów. Szacuje się, że około 75% wszystkich malin uprawianych w USA to odmiany czerwone, choć lokalnie większą popularnością mogą cieszyć się zarówno maliny czerwone, jak i czarne.

Produkcja w tunelach foliowych

Chociaż niniejsza publikacja zawiera pewne informacje dotyczące produkcji w tunelach foliowych, przykładowe budżety kosztów produkcji zakładają uprawę w gruncie, ponieważ jest to standardowy punkt wyjścia dla nowych plantatorów.

Zastosowanie tuneli foliowych może umożliwić uzyskanie wyższych plonów oraz lepszej jakości owoców o dłuższym okresie trwałości, ale należy również uwzględnić wysokie koszty budowy tunelu oraz zwiększony poziom zarządzania.

Główne regiony uprawy malin

Według spisu rolnego USDA (United States Department of Agriculture) z 2017 roku, wiodącymi stanami produkującymi maliny w USA są Waszyngton, Oregon i Kalifornia, gdzie łącznie uprawia się prawie 20 000 akrów malin na około 1 400 farmach.

W północno-wschodnich stanach USA maliny zajmują około 1 600 akrów na ponad 2 300 farmach; wiele gospodarstw w tym regionie to zróżnicowane operacje rolnicze, w których maliny są jedynie jednym z wielu uprawianych produktów.

Kanada jest jednym z głównych producentów malin, a większość produkcji koncentruje się w Kolumbii Brytyjskiej i Ontario. Maliny czerwone są również szeroko uprawiane w Europie Północnej oraz na półkuli południowej.

Marketing i promocja malin

Sprzedaż malin na świeży rynek

Maliny przeznaczone na świeży rynek są zazwyczaj sprzedawane w plastikowych pojemnikach typu clamshell o pojemności około 140–170 g owoców. W regionie środkowoatlantyckim USA maliny najczęściej sprzedaje się na targach rolnych, bezpośrednio na farmach lub w punktach sprzedaży, w ramach systemu „zbierz sam” (pick-your-own) lub na aukcjach owocowo-warzywnych.

Ze względu na wysoką podatność malin na psucie, najlepiej nadają się one do kanałów dystrybucji, które minimalizują czas od zbioru do konsumenta.

Owoce mogą być również wykorzystywane do produktów przetworzonych o wartości dodanej lub sprzedawane hurtowo do restauracji i lokalnych sklepów spożywczych. Dodatkowo, mogą być sprzedawane do winnic, które wykorzystują je do produkcji win owocowych, lub poprzez spółdzielnie rolnicze, choć w tych przypadkach ceny są zazwyczaj niższe niż przy sprzedaży bezpośredniej.

Sprzedaż hurtowa malin

Jeśli rozważasz sprzedaż hurtową, maliny mogą być dostarczane na rynek zarówno przez samego producenta, jak i przez pośrednika (tzw. shippers). Pośrednicy zazwyczaj odpowiadają za sprzedaż i transport owoców po wcześniej ustalonej cenie, ale ta forma dystrybucji wiąże się z dużymi wahaniami cen.

Spółdzielnie rolnicze zazwyczaj stosują system dziennego podziału kosztów i cen, który równoważy wahania cenowe między uczestniczących producentów. Lokalni detaliści to kolejna opcja sprzedaży, ale wymaga to nawiązania relacji z menedżerami działów owocowo-warzywnych i zapewnienia dostaw wysokiej jakości malin w terminach, których oczekują sklepy.

Sprzedaż przydrożna i system „zbierz sam”

Przydrożne punkty sprzedaży (własne lub należące do innych rolników) oraz system „zbierz sam” dają możliwość uzyskania wyższych cen niż w sprzedaży hurtowej, ale wiążą się również z dodatkowymi kosztami, takimi jak reklama, budowa i utrzymanie obiektu oraz obsługa klientów.

W systemie „zbierz sam” koszty zbiorów są znacznie niższe, ale należy liczyć się z tym, że część owoców nie zostanie zebrana.

Maliny jako surowiec do przetwórstwa

W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie lokalnie produkowanymi malinami jako surowcem do win owocowych, co może stanowić dodatkowy rynek zbytu dla nadwyżek owoców. Maliny mogą być również mrożone do późniejszego wykorzystania w przetworzonych produktach o wartości dodanej.

Ceny malin w sprzedaży bezpośredniej i hurtowej

Ceny malin przeznaczonych na świeży rynek znacznie różnią się w zależności od lokalizacji. W sprzedaży w systemie „zbierz sam” w obszarach wiejskich ceny mogą wynosić zaledwie 1,50 USD za funt, natomiast w pobliżu dużych aglomeracji ceny sięgają nawet 5,00 USD za pół-pintowy pojemnik.

Ceny malin przeznaczonych do przetwórstwa i sprzedawanych przez hurtownie są zazwyczaj o 1/3 do 1/2 niższe niż ceny owoców na świeży rynek. Przed założeniem plantacji producenci powinni przeprowadzić szybką analizę lokalnych cen malin, aby ocenić potencjalne dochody.

Ceny malin czarnych są zazwyczaj porównywalne do cen malin czerwonych, a ich zbiory przypadają wcześniej w sezonie letnim.

Czynniki, które należy wziąć pod uwagę decydując się na uprawę malin

Chociaż maliny mogą osiągać wysokie ceny na rynku, ich delikatność sprawia, że są podatne na liczne choroby i szkodniki. Uprawa wymaga znacznych nakładów pracy, zwłaszcza przy zbiorach ręcznych przeznaczonych na rynek świeżych owoców (zbiór mechaniczny jest możliwy głównie w przypadku malin przeznaczonych do przetwórstwa). Dodatkowym wyzwaniem jest krótki okres trwałości, szczególnie w przypadku owoców uprawianych na otwartym polu.

Dlatego uzyskanie wysokiej jakości plonów z roku na rok wymaga starannego zarządzania.

Wybór odpowiedniego stanowiska

Maliny najlepiej rosną na słonecznych stanowiskach z dobrze przepuszczalną glebą. Gleby słabo przepuszczalne, zawierające duże ilości gliny i niski poziom materii organicznej (poniżej 2%), nie nadają się do ich uprawy.

Nachylenie terenu powinno wynosić maksymalnie 12% dla uprawy polowej oraz 5% dla uprawy w tunelach foliowych. Warto pamiętać, że spływ wody ze zbocza nie oznacza automatycznie, że gleba jest dobrze zdrenowana.

Płodozmian, rośliny okrywowe i fumigacja gleby

Unikanie niedawno użytkowanych pastwisk i darni

Nie należy zakładać plantacji malin na obszarach, które niedawno były użytkowane jako pastwiska lub pokryte darnią, ponieważ mogą one zawierać pędraki i drutowce, które uszkadzają system korzeniowy malin.

Unikanie upraw podatnych na werticiliozę

Maliny nie powinny być sadzone na polach, gdzie wcześniej uprawiano rośliny podatne na werticiliozę, takie jak:

papryka,
bakłażan,
pomidory,
ziemniaki,
truskawki.

Gleba, na której rosły te rośliny, powinna być przez 5–8 lat użytkowana pod uprawy odporne na werticiliozę, zanim zostaną tam posadzone maliny.

Rośliny okrywowe i płodozmian

Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie roślin okrywowych, które pomagają w regeneracji gleby i ograniczaniu chorób oraz szkodników. Trawy, takie jak owies czy pszenica, są dobrym wyborem przed założeniem plantacji malin, ponieważ rzadko przenoszą choroby lub szkodniki zagrażające malinom.

W niektórych przypadkach warto przeprowadzić badanie gleby na obecność nicieni. Jeśli zostaną wykryte, dobrym rozwiązaniem jest uprawa rzepaku jako międzyplonu i jego przyoranie jako zielony nawóz.

Zalecane jest również stosowanie roślin okrywowych przez co najmniej rok przed posadzeniem malin, na przykład żyta lub sorgo sudańskiego. Taka praktyka pomaga ograniczyć rozwój chwastów oraz wzbogacić glebę w materię organiczną, zwłaszcza w cięższych glebach.

Fumigacja gleby

Fumigacja chemiczna nie jest powszechnie stosowana, ale może być konieczna w przypadku poważnych problemów z chorobami glebowymi lub wysokiej populacji nicieni.

Wymagania dotyczące fumigacji:

Posiadanie specjalnej licencji na stosowanie pestycydów.
Użycie specjalistycznego sprzętu.
Przestrzeganie regulacji dotyczących środków chemicznych.

Jeśli rozważasz fumigację gleby, warto skonsultować się z lokalnym dostawcą środków ochrony roślin, aby uzyskać odpowiednie wskazówki dotyczące stosowania tej metody.

Charakterystyka wzrostu i owocowania malin

Maliny mogą mieć jeden z dwóch typów wzrostu: owocujące latem (summer-bearing) lub owocujące wielokrotnie (everbearing).

Maliny owocujące latem (summer-bearing)

Maliny owocujące latem, nazywane także florykanowymi (floricane-fruiting), to tradycyjnie uprawiany typ malin, często spotykany również w stanie dzikim.

Pędy malin są dwuletnie (biennalne), podczas gdy system korzeniowy jest wieloletni (perennialny).
W pierwszym roku po posadzeniu roślina wytwarza pędy wegetatywne.
W drugim roku te same pędy zakwitają i owocują.
Podczas owocowania roślina wytwarza nowe pędy boczne zwane odrostami korzeniowymi (w malinach czerwonych i złotych) lub pędami wyrastającymi z korony rośliny (w malinach czarnych).
Owocujące pędy obumierają wkrótce po zbiorach, a młode pędy będą owocować w następnym roku.

Dojrzała plantacja malin letnich zawiera więc dwa rodzaje pędów:

Primokany – młode pędy wyrastające w bieżącym roku, które nie owocują.
Florykany – dwuletnie pędy, które owocują latem i następnie zamierają.

Owoce są zbierane w połowie lata, co czyni tę grupę malin szczególnie atrakcyjną w rejonach o krótkim sezonie wegetacyjnym.

Maliny owocujące wielokrotnie (everbearing)

Maliny owocujące wielokrotnie, zwane również pierwotnopędowymi (primocane-fruiting) lub jesiennymi (fall-bearing), owocują na tegorocznych pędach (primokanach), co odróżnia je od malin owocujących latem.

Primokany zaczynają owocować już w pierwszym roku wzrostu.
Gdy pęd osiągnie pełną długość, rozpoczyna owocowanie od wierzchołka, a kolejne pąki kwiatowe rozwijają się stopniowo w dół pędu.
Owocowanie zaczyna się później niż w przypadku odmian letnich, zazwyczaj pod koniec sierpnia i trwa do pierwszych przymrozków.

W uprawie polowej pędy malin jesiennych są zazwyczaj koszone do ziemi każdej zimy, ponieważ następny plon nie wymaga zachowania starszych pędów.

Jeśli pędy nie zostaną usunięte, w kolejnym sezonie wytworzą niewielki letni plon, dlatego niektóre odmiany malin primokanowych są nazywane „wiecznie owocującymi” (everbearing).
W uprawie pod osłonami (np. w tunelach foliowych) sezon wegetacyjny jest wydłużony, dzięki czemu pędy rosną silniej, są dłuższe, a letni plon jest bardziej obfity niż w uprawie polowej.

Popularne odmiany malin letnich i jesiennych

Odmiany malin owocujących latem (summer-bearing):

Maliny czerwone:
- Prelude – odmiana wczesna
- Nova – odmiana średniowczesna
Maliny czarne:
- Jewel – jedna z najczęściej uprawianych odmian

Odmiany malin owocujących wielokrotnie (everbearing):

Maliny czerwone:
- Caroline i Joan J – zaczynają owocowanie w połowie lub pod koniec sierpnia
- Heritage – rozpoczyna owocowanie na początku września
Maliny czarne:
- Niwot – odmiana primokanowa, owocująca jesienią

W tunelach foliowych możliwe jest uzyskanie plonów z późno owocujących odmian primokanowych, które w warunkach polowych mogłyby nie zdążyć zaowocować przed pierwszymi przymrozkami.

Wybór odmian w chłodniejszych regionach

W chłodniejszych rejonach warto wybierać wczesne odmiany letnie (summer-bearing) lub czarne maliny letnie, ponieważ ich owocowanie kończy się przed pojawieniem się szkodnika Drosophila suzukii (muszki plamoskrzydłej), który stanowi poważne zagrożenie dla późniejszych zbiorów malin.

Badanie gleby i nawożenie

Optymalne pH gleby

Optymalny zakres pH gleby dla malin wynosi 6,0–6,5.

Przed wiosennym sadzeniem należy przeprowadzić badanie gleby i w razie potrzeby zastosować wapno jesienią poprzedniego roku.
Wiosną, przed posadzeniem malin, należy dodać i wymieszać azot, a także fosfor i potas, jeśli analiza gleby wykazuje ich niedobór.

Nawożenie w pierwszych latach po posadzeniu

W pierwszym roku po posadzeniu zazwyczaj nie stosuje się dodatkowego nawożenia.
Od drugiego roku należy stosować coroczne dawki azotu:
- 20–40 funtów (9–18 kg) na akr w drugim roku po posadzeniu.
- Stopniowo zwiększać dawkę do około 40–80 funtów (18–36 kg) na akr w trzecim roku po posadzeniu.
Podział nawożenia:
- Połowę dawki należy zastosować w momencie pękania pąków.
- Drugą połowę po upływie 4–6 tygodni.

Precyzyjne dawkowanie nawozów

Zalecane dawki nawozów dla malin podaje się na akr.
Cała dawka powinna być skoncentrowana w pasie rzędów roślin, a nie równomiernie rozsiana po całym polu.
Dokładne dawki zależą od rodzaju rośliny, rodzaju gleby i dostępności nawadniania.

Nawożenie w uprawie polowej i w tunelach foliowych

Dawki nawozów w uprawie polowej i tunelach foliowych są podobne, ale w tunelach foliowych często konieczne jest zastosowanie większych ilości potasu, ponieważ plony są wyższe, co powoduje intensywniejsze pobieranie tego składnika z gleby.

Stosowanie nawozów rozpuszczalnych w wodzie

W systemach nawadniania stosuje się nawozy rozpuszczalne w wodzie, zamiast klasycznych nawozów granulowanych.

Monitorowanie poziomu składników odżywczych

Aby utrzymać odpowiedni poziom nawożenia, należy przeprowadzać analizę gleby i testy składu tkanek roślinnych co dwa lata.

Sadzenie malin

Podobieństwa w uprawie polowej i tunelowej

Metody sadzenia są podobne zarówno w uprawie polowej, jak i tunelowej, z tą różnicą, że w tunelu możliwe jest wcześniejsze sadzenie na wiosnę.

Rozstaw sadzenia dla różnych odmian

Zarówno maliny letnie (summer-bearing), jak i maliny owocujące wielokrotnie (everbearing) łatwo wytwarzają nowe pędy.

Maliny czerwone, które tworzą zwarty szpaler pędów, sadzi się co 60 cm (24 cale).
Maliny czarne wymagają większego odstępu – sadzi się je co 75 cm (30 cali) w rzędzie.

Rozstaw rzędów w uprawie polowej i tunelowej

Odległość między rzędami zależy od rozmiaru maszyn i sprzętu używanego w gospodarstwie.

W uprawie polowej rzędy powinny być rozmieszczone co 2,5–3,5 metra (8–12 stóp).
W uprawie tunelowej zaleca się odstęp 2,1–2,4 metra (7–8 stóp).

Należy unikać zbyt gęstego sadzenia w tunelach, ponieważ wzrost roślin często przekracza oczekiwania.

Wybór i zakup sadzonek

Należy zakupić rośliny mikrorozmnażane (tissue-cultured) lub szkółkowane sadzonki odpowiednich odmian ze sprawdzonego źródła.

Rośliny mikrorozmnażane powinny być sadzone w maju, po ustąpieniu ryzyka silnych przymrozków.
Sadzonki szkółkowane mogą być sadzone jak tylko gleba nadaje się do uprawy.

Dobre przyleganie gleby do korzeni jest kluczowe dla prawidłowego wzrostu.

Ściółkowanie słomą

Po posadzeniu należy natychmiast nałożyć warstwę 10 cm (4 cale) czystej słomy w rzędach, co odpowiada około 0,6 tony słomy na akr.
Korzyści ściółkowania:

Utrzymanie wilgoci w glebie
Lepsza kontrola chwastów
Zwiększona przeżywalność i wigor roślin

Jednak ściółkowanie słomą powinno być stosowane tylko w pierwszym roku po posadzeniu. W kolejnych latach nadmierna wilgoć pod ściółką może sprzyjać rozwojowi chorób korzeni.

Nawadnianie

Nawadnianie jest wysoce zalecane, ponieważ pomaga zapewnić stabilne plony każdego roku.

System kropelkowy jest znacznie lepszy od nawadniania deszczowego, ponieważ:

Dostarcza wodę bezpośrednio do strefy korzeniowej,
Nie moczy owoców, co zmniejsza ryzyko chorób grzybowych,
Minimalizuje straty wody spowodowane parowaniem.

Przycinanie i prowadzenie na podporach

Znaczenie przycinania malin

Przycinanie malin jest niezbędne, aby:

Utrzymać plantację w ryzach,
Usunąć stare pędy oraz źródła chorób,
Zwiększyć dostęp powietrza i światła do roślin, co poprawia jakość owoców.

Sposób przycinania zależy od rodzaju malin.

Przycinanie malin owocujących latem (floricane-fruiting)

Przycinanie zimowe (w stanie spoczynku) – odbywa się późną zimą:

Maliny czerwone owocujące latem (floricane-fruiting) są przerzedzane ręcznie, aby pozostawić 4–6 pędów na metr rzędu.
Maliny czarne owocujące latem przerzedza się do 5–7 pędów na roślinę.

Przycinanie letnie:

Po zakończeniu zbiorów należy usunąć stare, owocujące pędy (florykany).
W malinach czarnych przycinanie latem polega również na przycinaniu wierzchołków pędów, aby pobudzić rozwój pędów bocznych.

Przycinanie malin owocujących wielokrotnie (primocane-fruiting)

Maliny owocujące latem i jesienią przycina się podobnie do malin florikanowych.
Maliny przeznaczone wyłącznie na plon jesienny mogą być ścięte przy samej ziemi na wiosnę.

Koszenie boków rzędów (dla wszystkich typów malin) pomaga utrzymać szerokość plantacji w granicach 30 cm (12 cali).

Podpory i systemy prowadzenia malin

Najprostszym systemem podporowym jest system szpalerowy, w którym druty biegną wzdłuż rzędów, podtrzymując pędy.

W zależności od wzrostu malin może być potrzebne jedno lub dwa poprzeczne ramiona, aby utrzymać pędy w odpowiedniej pozycji.
Dolny drut powinien być zamocowany na wysokości 90–120 cm (3–4 stopy) nad ziemią.

Taki system ułatwia prowadzenie roślin, zwiększa dostęp światła i poprawia przewiewność, co zmniejsza ryzyko chorób grzybowych.

Ochrona zapylaczy

Maliny jako atrakcyjne rośliny dla zapylaczy

Kwiaty malin przyciągają wiele gatunków zapylaczy, takich jak:

Pszczoły miodne,
Trzmiele,
Pszczoły samotnice i inne owady zapylające.

Dodatkowo, miękka rdzeń w pędach malin sprawia, że przycięte pędy są atrakcyjnym miejscem do gniazdowania dla pszczół samotnic.

Kwitnące chwasty rosnące w rzędach i międzyrzędziach również mogą przyciągać zapylacze.

Znaczenie ochrony zapylaczy w uprawie malin

Ochrona zapylaczy jest kluczowa dla plantatorów malin, ponieważ pszczoły i inne owady znacząco wpływają na plon i jakość owoców.

Ważne jest zintegrowane zarządzanie szkodnikami (IPM), które pozwala zminimalizować ryzyko dla zapylaczy przy jednoczesnej kontroli szkodników malin.

Wpływ środków ochrony roślin na zapylacze

Podczas zbierania nektaru i pyłku lub gniazdowania, pszczoły są szczególnie wrażliwe na wiele środków chemicznych stosowanych do zwalczania szkodników malin.

Dlatego ochrona zapylaczy powinna być integralną częścią strategii IPM, aby ograniczyć negatywny wpływ pestycydów i innych środków ochrony roślin na owady zapylające.

Zwalczanie szkodników i chorób malin

Podejście do ochrony malin

Wiele owadów i chorób może uszkodzić lub zniszczyć plantację malin. Ochrona przed szkodnikami to nie tylko stosowanie pestycydów, ale również odpowiednie praktyki uprawowe, takie jak:

Wybór odpowiedniego stanowiska
Płodozmian
Dobór odpornych odmian
Poprawa zdrowia gleby
Sadzenie zdrowych, wolnych od chorób roślin

Zastosowanie wszystkich dostępnych metod minimalizuje ryzyko wystąpienia chorób i ataku szkodników.

Najczęstsze choroby malin

Szara pleśń (Botrytis cinerea) – najczęstsza choroba powodująca gnicie owoców malin czerwonych i czarnych.
Rdza pomarańczowa (Gymnoconia peckiana) – choroba systemiczna malin czarnych.
Zgnilizna korzeni wywołana przez Phytophthora – dotyczy głównie malin czerwonych uprawianych na ciężkich, słabo przepuszczalnych glebach.
Werticilioza (Verticillium spp.) – choroba grzybowa, szczególnie groźna dla malin czarnych.
Choroby pędów, takie jak:
- Antraknoza (Elsinoë veneta),
- Zaraza pędów (Leptosphaeria coniothyrium),
- Plamistość pędów (Didymella applanata).
Wirusy malin – zarówno maliny czerwone, jak i czarne są podatne na wiele różnych wirusów, które mogą osłabiać rośliny i obniżać plon.

Najgroźniejsze szkodniki malin

**Muszka plamoskrzydła (Drosophila suzukii) – główny problem**

Największym zagrożeniem dla uprawy malin jest muszka plamoskrzydła, czyli inwazyjna owocówka, która:

Składa jaja w owocach, prowadząc do obecności małych, białych larw w jagodach.
Nie przeżywa surowych zim w dużych liczbach, ale każda samica składa 100–200 jaj od późnej wiosny do wczesnego lata.
W ciągu jednego sezonu rozwija wiele pokoleń, co prowadzi do masowych infestacji, jeśli nie zostanie skutecznie zwalczona.

Inne szkodniki malin

Chrząszcz japoński (Popillia japonica) – żeruje na liściach i owocach malin.
Przędziorek chmielowiec (Tetranychus urticae) – szczególnie uciążliwy w tunelach foliowych.
Wiertacz malinowy i inne owady drążące pędy – mogą wydrążać korytarze wewnątrz łodyg, osłabiając rośliny.

Zwalczanie chwastów w plantacji malin

Wpływ chwastów na plon

Chwasty stanowią duży problem, ponieważ maliny mają płytki system korzeniowy i nie radzą sobie dobrze w konkurencji o wodę i składniki odżywcze. Ponadto, niektóre chwasty mogą stanowić siedlisko szkodników i patogenów.

Metody ograniczania chwastów

Unikanie stanowisk z uporczywymi chwastami przed założeniem plantacji.
Eliminacja chwastów przed sadzeniem malin.
Ściółkowanie – stosowanie warstwy ściółki (np. słomy) ogranicza wzrost chwastów.
Stosowanie herbicydów – jako metoda wspomagająca po założeniu plantacji.
Zastosowanie traw niskorosnących – np. kostrzewa twarda, aby ograniczyć chwasty w międzyrzędziach.

W małych plantacjach można stosować agrowłókninę jako barierę przeciw chwastom.

Jest bardziej odpowiednia dla malin czarnych, ponieważ te rośliny rosną w pojedynczych krzakach.
W malinach czerwonych agrowłóknina powinna być stosowana w taki sposób, aby pozostawić przestrzeń dla szpaleru pędów.

Szkody wyrządzane przez dziką faunę

Ogólny wpływ dzikich zwierząt na uprawę malin

Maliny nie są zazwyczaj mocno uszkadzane przez dzikie zwierzęta, jednak niektóre gatunki mogą powodować pewne straty, zwłaszcza w okresach ograniczonej dostępności pożywienia.

Ptaki

Ptaki mogą dziobać pierwsze dojrzewające owoce, ale straty są zazwyczaj minimalne.
W przypadku dużej presji ptaków można stosować siatki ochronne.

Gryzonie (norniki)

Norniki (Microtus spp.) mogą obrączkować pędy, obgryzając ich korę zimą.
Ryzyko wzrasta, jeśli w plantacji znajdują się ukrycia, takie jak:
- agrowłóknina,
- nadmierna liczba chwastów,
- tunele foliowe zapewniające osłonę przed drapieżnikami.

Aby ograniczyć szkody, warto utrzymywać czystą przestrzeń wokół podstaw roślin i stosować metody kontroli populacji gryzoni.

Królik

Królikowate sporadycznie obgryzają korę malin, pomimo obecności kolców.
Można ograniczyć ich działalność poprzez mechaniczne bariery, np. siatki ochronne wokół plantacji.

Jelenie

Jelenie mogą ogryzać pędy malin zimą, zwłaszcza gdy inne źródła pożywienia są niedostępne.
W rejonach o dużej populacji jeleni warto stosować:
- ogrodzenia elektryczne,
- siatki ochronne,
- odstraszacze zapachowe.

Zbiór i przechowywanie malin

Czas uzyskania pierwszych plonów

W uprawie polowej maliny letnie (summer-bearing) zaczynają przynosić znaczące plony w trzecim roku po posadzeniu.
Maliny jesienne (primocane-bearing) dają istotne plony już w drugim roku uprawy.
W pełni dojrzała plantacja malin czerwonych (ok. 4 lat) w uprawie polowej może przynieść ok. 5 000 funtów (2 270 kg) owoców na akr, choć nie wszystkie zostaną zebrane w systemie „zbierz sam”.
Maliny czarne dają plony o połowę mniejsze niż maliny czerwone.

Plonowanie w tunelach foliowych

Maliny jesienne (primocane-fruiting) uprawiane w tunelach mogą dać pierwsze plony już w roku posadzenia, jeśli zostały posadzone wcześnie na wiosnę.
W drugim roku plony letnie i jesienne są znacznie wyższe.
Produkcja w tunelach foliowych jest co najmniej dwukrotnie większa niż w uprawie polowej, zarówno dla malin czerwonych, jak i czarnych.

Jakość owoców przeznaczonych na rynek

Maliny przeznaczone na sprzedaż muszą być:

Jędrne,
Dobrze wybarwione,
Pozbawione owadów i oznak gnicia.

Aby zapewnić wysoką jakość owoców:

Maliny należy zbierać w odpowiednim momencie i delikatnie traktować, aby zachowały dobrą kondycję przez kilka dni.
Ze względu na kruchą strukturę owoców, powinny być one zbierane i pakowane bezpośrednio do pojemników, bez dodatkowego sortowania.
Zbieracze muszą być odpowiednio nadzorowani i instruowani, aby zbierać tylko owoce najwyższej jakości.
Owoce powinny być zbierane co najmniej raz na trzy dni, z dostosowaniem częstotliwości w zależności od warunków pogodowych.
Straty spowodowane przez muszkę plamoskrzydłą (Drosophila suzukii) można ograniczyć poprzez codzienny zbiór lub zbiór co drugi dzień.

Przechowywanie i wydłużenie trwałości owoców

Aby zachować jakość malin po zbiorze, kluczowe jest właściwe postępowanie z owocami:

Natychmiastowe schłodzenie po zbiorze pomaga usunąć ciepło z pola i wydłuża trwałość owoców.
Najlepiej zbierać maliny wcześnie rano, gdy temperatura jest niższa, a następnie wstępnie je schłodzić przed transportem.
Maliny powinny być przechowywane w temperaturze możliwie bliskiej 0°C (32°F), aby zminimalizować straty spowodowane przez muszkę plamoskrzydłą.

Regulacje środowiskowe

Wpływ działalności rolniczej na środowisko

W codziennej działalności rolniczej producenci malin mogą:

Stosować pestycydy i inne środki chemiczne,
Gromadzić i rozprowadzać obornik,
Używać maszyn do przygotowania pól i zbiorów.

Każda z tych czynności może potencjalnie zanieczyścić wody powierzchniowe lub gruntowe, dlatego należy przestrzegać obowiązujących regulacji środowiskowych.

Przepisy dotyczące ochrony środowiska

Rolnicy muszą znać przepisy dotyczące:

Bezpiecznego obchodzenia się i stosowania środków chemicznych,
Utylizacji i transportu odpadów,
Ochrony gleby przed erozją,
Wymywania pestycydów i spływu składników odżywczych do wód gruntowych i powierzchniowych.

Dodatkowe wymogi w zależności od lokalizacji gospodarstwa

W zależności od zlewni wodnej, w której znajduje się gospodarstwo, mogą obowiązywać dodatkowe regulacje dotyczące:

Kontroli erozji gleby,
Wymywania pestycydów,
Spływu nawozów i ich wpływu na ekosystem wodny.

Gdzie uzyskać informacje o lokalnych przepisach?

Aby sprawdzić, jakie przepisy dotyczą Twojej działalności, skontaktuj się z:

Lokalnym wydziałem ochrony gleby i wód,
Biurem doradztwa rolniczego,
Urzędem ds. zagospodarowania przestrzennego,
Stanowym wydziałem rolnictwa i ochrony środowiska,
Lokalnymi organami administracyjnymi.

Znajomość i przestrzeganie przepisów pomoże uniknąć problemów prawnych oraz zminimalizować negatywny wpływ działalności rolniczej na środowisko.

Zarządzanie ryzykiem

Ubezpieczenie majątku i pracowników

Aby skutecznie zarządzać ryzykiem, należy najpierw ubezpieczyć obiekty i sprzęt rolniczy. Można to zrobić poprzez konsultację z agentem lub brokerem ubezpieczeniowym.

Najważniejsze ubezpieczenia obejmują:

Ubezpieczenie nieruchomości,
Ubezpieczenie pojazdów rolniczych,
Ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.

Jeśli gospodarstwo zatrudnia pracowników, wymagane jest również ubezpieczenie od wypadków przy pracy (workers’ compensation insurance).

Dodatkowo, warto rozważyć:

Ubezpieczenie na życie i zdrowie,
Ubezpieczenie od przerw w działalności gospodarczej,
Ubezpieczenie na wypadek nieuczciwości pracowników.

Więcej informacji można znaleźć w publikacji „Agricultural Alternatives: Agricultural Business Insurance”.

Ubezpieczenie plonów i dochodów gospodarstwa

Należy sprawdzić, czy istnieją programy ubezpieczenia upraw przed różnymi zagrożeniami (multi-peril crop insurance). Takie programy pomagają rolnikom zarządzać ryzykiem związanym z utratą plonów oraz spadkiem dochodów.

Program Whole-Farm Revenue Protection (WFRP)

Jeśli indywidualne ubezpieczenie upraw nie jest dostępne, można skorzystać z programu Whole-Farm Revenue Protection (WFRP), który obejmuje dochody z całej działalności rolniczej.

Obliczenie gwarantowanego dochodu oparte jest na danych z formularza podatkowego Schedule F za ostatnie pięć lat.
Gospodarstwa, które stopniowo zwiększały produkcję, mogą ubiegać się o wyższą kwotę ubezpieczenia na podstawie indeksacji.
Dostępne poziomy ochrony wynoszą od 50% do 85% zatwierdzonego dochodu.
Koszty składek i wysokość ubezpieczenia zależą od różnorodności upraw w gospodarstwie.
Maksymalny poziom ubezpieczonego dochodu to 8,5 miliona dolarów, przy maksymalnym skorygowanym dochodzie brutto na poziomie 17 milionów dolarów i 50% poziomie ochrony.

WFRP obejmuje także koszty ponownego obsiania, jeśli nie są one już objęte indywidualną polisą ubezpieczeniową.

Program Noninsured Assistance Program (NAP)

Program Noninsured Assistance Program (NAP), zarządzany przez USDA Farm Service Agency, oferuje podstawową ochronę przed utrudnieniami w produkcji rolniczej wynikającymi z klęsk żywiołowych, dla gospodarstw, które nie mają dostępu do standardowego ubezpieczenia wielozagrożeniowego.

Podstawowa ochrona pokrywa 50% przewidywanej produkcji przy 55% średniej ceny rynkowej.
Opłata za uczestnictwo wynosi 325 USD na uprawę na hrabstwo, z limitem 825 USD na producenta na hrabstwo i maksymalną całkowitą opłatą 1 950 USD dla producentów uprawiających rośliny w wielu hrabstwach.
Dostępne są wyższe poziomy ochrony: 50%, 55%, 60% i 65% wartości plonu przy 100% średniej ceny rynkowej, za dodatkową składkę ubezpieczeniową.
Program NAP jest dostępny w lokalnych biurach USDA Farm Service Agency.

Drobni producenci rolni o ograniczonych zasobach mogą ubiegać się o zwolnienie z opłat za udział w programie.

Przykładowe budżety dla uprawy malin

Koszty stałe i wyposażenie gospodarstwa

Szacowane koszty stałe w przedstawionych budżetach zakładają, że wszystkie prace związane z przygotowaniem pola są wykonywane przez operatorów zewnętrznych.

Posiadanie własnego sprzętu do uprawy gleby, siewników czy sadzarek do trawy nie jest opłacalne dla gospodarstw zajmujących się wyłącznie produkcją małych owoców.
Koszty stałe uwzględniają posiadanie kompaktowego traktora, opryskiwacza i kosiarki.

Jeśli zatrudnienie operatorów zewnętrznych nie jest możliwe, niektóre prace, takie jak aplikacja nawozów czy obsiewanie międzyrzędzi, mogą być wykonywane ręcznie lub za pomocą mniejszego sprzętu.

Rodzaje budżetów zawartych w publikacji

Niniejsza publikacja zawiera pięć rocznych budżetów dotyczących polowej produkcji malin czerwonych:

Koszty przygotowania terenu.
Koszty założenia plantacji malin.
Koszty i przychody w pierwszym roku po posadzeniu.
Koszty i przychody z dojrzałej (czteroletniej) plantacji przeznaczonej na sprzedaż detaliczną.
Koszty i przychody dla gospodarstw działających w systemie „zbierz sam” (pick-your-own).

Uwaga: Budżety dla lat drugiego i trzeciego nie zostały uwzględnione, ponieważ w tych latach plony i koszty zbiorów są niższe niż w dojrzałej plantacji.

Jak korzystać z przykładowych budżetów?

Przykładowe budżety powinny pomóc w ujęciu wszystkich kosztów i przychodów w Twoich obliczeniach.
Budżety są obliczane dla jednego akra uprawy, jednak początkujący rolnicy powinni rozpocząć od znacznie mniejszej powierzchni.
Koszty i przychody mogą być trudne do oszacowania ze względu na liczne i zmienne czynniki, dlatego należy traktować te budżety jako orientacyjne.

Aby dostosować budżet do własnych warunków, można dokonać zmian w kolumnie „Twoja prognoza”, uwzględniając własne ceny i dostępne zasoby.

Przykładowe arkusze budżetowe dla uprawy malin czerwonych

Plony i dochody malin czerwonych (litry na ha)

Cena (zł/0,5l)	9354 litrów/ha	10523 litrów/ha	11692 litrów/ha	12861 litrów/ha	14031 litrów/ha
6.00 zł/0,5l	-12259 zł	-12466 zł	-12673 zł	-12880 zł	-13087 zł
8.00 zł/0,5l	3741 zł	5534 zł	7327 zł	9120 zł	10913 zł
10.00 zł/0,5l	19741 zł	23534 zł	27327 zł	31120 zł	34913 zł
12.00 zł/0,5l	35741 zł	41534 zł	47327 zł	53120 zł	58913 zł
14.00 zł/0,5l	51741 zł	59534 zł	67327 zł	75120 zł	82913 zł

Plony i dochody malin czerwonych (kg na ha)

Cena (zł/kg)	2241 kg/ha	2802 kg/ha	3362 kg/ha	3922 kg/ha	4483 kg/ha
12.00 zł/kg	8996 zł	13596 zł	18196 zł	22796 zł	27396 zł
14.00 zł/kg	12996 zł	18596 zł	24196 zł	29796 zł	35396 zł
16.00 zł/kg	16996 zł	23596 zł	30196 zł	36796 zł	43396 zł
18.00 zł/kg	20996 zł	28596 zł	36196 zł	43796 zł	51396 zł
20.00 zł/kg	24996 zł	33596 zł	42196 zł	50796 zł	59396 zł

Źródło:

Opracowanie własne na podstawie danych z publikacji „Agricultural Alternatives”

Autor artykułu: Bartosz Spychalski – właściciel szkółki Akademia Roślin.

Przeglądaj

Media społecznościowe